Jak wybrać czujkę PIR do mieszkania, biura i alarmu?

Czujka PIR to najczęściej montowany element systemu alarmowego i jednocześnie ten, na którym najłatwiej się przejechać. Nie dlatego, że technologia jest skomplikowana. Dlatego, że instalatorzy i klienci przypisują wszystkim czujkom PIR te same cechy: „ma zasięg 15 m, ignoruje psa, montuje się na standardowej wysokości”. A to są parametry konkretnych modeli, nie technologii.

Poniżej zbieram to, co sprawdzam przed każdym doborem czujki – z dwoma modelami Satela jako przykładem, bo na nich najłatwiej pokazać, gdzie opis sklepu rozjeżdża się z kartą producenta.

Co faktycznie rejestruje detektor PIR?

PIR jest pasywny. Czujnik niczego nie emituje, tylko odbiera promieniowanie podczerwone z obserwowanego obszaru i reaguje na jego zmiany. Sercem jest element piroelektryczny, który pod wpływem zmiany temperatury generuje sygnał elektryczny.

Sam element widziałby jednak tylko „coś się zmieniło”. Dopiero optyka – soczewka Fresnela albo lustro – dzieli pomieszczenie na strefy. Człowiek przechodzący z jednej strefy do drugiej wywołuje skokową zmianę sygnału i to ją analizuje elektronika czujki.

Dwie rzeczy warto z tego zapamiętać. Po pierwsze: czujka wykrywa zmianę, ale nie wie, co ją wywołało. Ciepły podmuch, zwierzę, człowiek – dla piroelementu to wszystko jest zmiana pola. Od jakości optyki i algorytmu zależy, ile z tych zmian trafi do centrali jako alarm. Po drugie: „pasywna” dotyczy tylko zasady detekcji. Sama czujka jak najbardziej wysyła sygnały – przewodem albo drogą radiową. Spotkałem się z pytaniem, czy PIR „nadaje coś do centrali, skoro jest pasywny”. Nadaje.

Cztery decyzje przed zakupem

Zanim w ogóle otworzę katalog, ustalam:

1. Przewodowo czy bezprzewodowo. Z pasywnej zasady działania nic o tym nie wynika. W kategorii czujek PIR w CTR siedzą obok siebie modele przewodowe, bezprzewodowe, dualne i akcesoria – samo trafienie na listing nie mówi, jak urządzenie się podłącza.
2. Jakie pomieszczenie. Wielkość, kształt, gdzie są drzwi i którędy fizycznie przejdzie intruz. To zestawiam z deklarowanym zasięgiem i charakterystyką optyki danego modelu, nie z ogólnym „PIR ma zasięg iluś metrów”.
3. Czy są zwierzęta. Zwykła czujka i wersja PET to nie są zamienniki. Do mieszkania z psem nie idzie standardowy model „bo przecież to tylko mały pies”.
4. Wyjście alarmowe i zasilanie. Rodzaj wyjścia, wymagane napięcie, zgodność z konkretną centralą. Tu najczęściej widzę zakupy „na oko”: czujka kupiona, a dopiero na obiekcie okazuje się, że nie pasuje do wejść centrali.

Zwierzęta, temperatura, drugi tor detekcji

Odporność na zwierzęta ma limit i ten limit jest cechą modelu. Funkcja PET nie oznacza „ignoruje wszystko, co ma futro”. Producent podaje masę, do której czujka ma nie reagować, i to jest granica – nie opis sklepu, nie własne oszacowanie. No i nawet w granicy limitu robię test po montażu, bo pies wskakujący na kanapę pod czujką to inna sytuacja niż pies chodzący po podłodze.

Cyfrowa kompensacja temperatury i podwójny piroelement to też cechy konkretnych modeli, nie standard wszystkich PIR-ów. Podobnie z czujkami dualnymi: nie każda wymaga jednoczesnego pobudzenia obu torów, sposób ich współpracy zależy od konstrukcji i konfiguracji. Zakładanie z góry, że „dualna = obie technologie muszą potwierdzić” kończy się złym ustawieniem czułości.

Antymasking – to samo. Czy i jak czujka zgłosi zasłonięcie, zależy od jej podłączenia i ustawień systemu. Trzeba to sprawdzić na tej konkretnej centrali, a nie wyczytać z hasła w opisie.

Dwa modele Satela do różnych warunków

Wybrałem je, bo dobrze pokazują dwie typowe sytuacje: wnętrze bez zwierząt i wnętrze ze zwierzęciem. To alternatywy do rozważenia, nie gotowy zestaw – zgodność z konkretną centralą sprawdza się osobno.

Satel AQUA Plus bierzemy do mieszkań i biur, gdzie nie ma zwierząt: podwójny element PIR, zasięg do 15 m, zasilanie 12 V DC, wyjście NC. Odporności na zwierzęta nie ma i nie warto jej „dorabiać” ustawieniami.

Uwaga na stopień zabezpieczenia. Sklep podaje Grade 3, ale producent w karcie AQUA Plus deklaruje zgodność z Grade 2 według EN-50131. Jeśli obiekt wymaga Grade 3, ten model odpada – niezależnie od tego, co pisze listing.

Satel AQUA Pet to wersja dla wnętrz ze zwierzętami: detekcja PIR, cyfrowa kompensacja temperatury, montaż naścienny lub narożny, wyjście NC. Limit masy zwierzęcia według SATEL-a wynosi 15 kg – potwierdzenie jest na stronie producenta AQUA Pet. Sklep podaje inną, wyższą wartość. Dobieram według producenta, bo to on odpowiada za deklarację, a nie karta produktu w e-sklepie.

Oba mają wyjście NC, ale sama obecność NC nie załatwia zgodności z centralą. Trzeba jeszcze sprawdzić, czy centrala obsługuje taki sposób podłączenia i czy instalacja da wymagane zasilanie.

Montaż: strefy, nie „standardowa wysokość”

Nie ma jednej wysokości montażu dobrej dla każdej czujki PIR. Wiem, że w wielu instalacjach czujki wiszą na jednej, wyuczonej wysokości niezależnie od modelu – i potem dziwi, że optyka patrzy nie tam, gdzie trzeba. Właściwe położenie wynika z modelu, jego optyki i układu pomieszczenia.

Planowanie zaczynam od pytania: którędy musi przejść osoba wchodząca do pomieszczenia? Ten obszar zestawiam z charakterystyką detekcji wybranej czujki i z warunkami montażu, które producent podaje dla tego modelu. Dopiero potem wiercę.

Po montażu – test całego pola obserwacji, nie tylko przejścia przed czujką. Kompensacja temperatury i cyfrowa analiza sygnału pomagają, ale żadna z nich nie gwarantuje braku fałszywych alarmów w każdych warunkach. Czujka, która nie została przetestowana, jest czujką, o której nic nie wiadomo.

Przykład: mieszkanie z psem 12 kg

Założenia: chronimy wnętrze, w którym przebywa zwierzę o masie 12 kg. Centrala obsługuje wyjście NC, zgodność sprawdzona przed zakupem.

AQUA Pet ma sens – 12 kg mieści się w deklarowanym limicie 15 kg. Nadal obowiązuje poprawny montaż zgodnie z zaleceniami producenta i test w realnym pomieszczeniu, z psem chodzącym tak, jak chodzi na co dzień.

Gdyby zwierzę ważyło więcej niż 15 kg, nie polecałbym tego modelu jako odpornego na jego obecność. Że sklep podaje wyższy limit? To nie jest podstawa doboru.

A jeśli w mieszkaniu zwierząt nie ma – prostszą opcją jest AQUA Plus: zasięg do 15 m, podwójny element PIR, bez funkcji PET.

Błędy, które widuję najczęściej

Rzadko problemem jest sama zasada działania PIR. Problemem jest przypisywanie wszystkim modelom tych samych cech:

• „pasywna” mylona z informacją o sposobie komunikacji;
• jeden zasięg i jedna wysokość montażu przyjmowane dla wszystkich czujek;
• PET traktowane jako odporność na zwierzęta bez limitu;
• założenie, że każda czujka dualna pracuje tak samo;
• kompensacja temperatury uznawana za gwarancję pracy bez fałszywek;
• brak testu po montażu;
• dobór wyłącznie po zasięgu, bez sprawdzenia zasilania, wyjścia alarmowego i zgodności z centralą.

Co dalej

Ustal rodzaj instalacji, wielkość chronionego obszaru, obecność zwierząt i wymagania centrali. Potem porównaj czujki PIR i sprawdź dokumentację wybranego modelu u producenta – zwłaszcza tam, gdzie opis sklepu podaje inne wartości.

Jeśli nie masz pewności, czy czujka zagra z konkretną centralą albo w konkretnym pomieszczeniu, napisz do CTR przed zakupem. Taniej sprawdzić warunki podłączenia wcześniej niż wracać na obiekt.